Γραφικό

Μνημοσύνη
Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας

Μνημοσύνης δ᾽ ἐξαῦτις ἐράσσατο καλλικόμοιο,
ἐξ ἧς οἱ Μοῦσαι χρυσάμπυκες ἐξεγένοντο
ἐννέα, τῇσιν ἅδον θαλίαι καὶ τέρψις ἀοιδῆς. Ησίοδος, Θεογονία 915-7

ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ ΡΟΔΙΟΣ

Ἀργοναυτικά (2.648-2.719)


ὣς φάτο, καὶ τοίων μὲν ἐλώφεον αὐτίκα μύθων,
εἰρεσίῃ δ᾽ ἀλίαστον ἔχον πόνον· αἶψα δὲ τοίγε
650Ῥήβαν ὠκυρόην ποταμὸν σκόπελόν τε Κολώνης,
ἄκρην δ᾽ οὐ μετὰ δηθὰ παρεξενέοντο Μέλαιναν,
τῇ δ᾽ ἄρ᾽ ἐπὶ προχοὰς Φυλληίδας, ἔνθα πάροιθεν
Διψακὸς υἷ᾽ Ἀθάμαντος ἑοῖς ὑπέδεκτο δόμοισιν,
ὁππόθ᾽ ἅμα κριῷ φεῦγε πτόλιν Ὀρχομενοῖο·
655τίκτε δέ μιν νύμφη λειμωνιάς· οὐδέ οἱ ὕβρις
ἥνδανεν, ἀλλ᾽ ἐθελημὸς ἐφ᾽ ὕδασι πατρὸς ἑοῖο
μητέρι συνναίεσκεν ἐπάκτια πώεα φέρβων.
τοῦ μέν θ᾽ ἱερὸν αἶψα καὶ εὐρείας ποταμοῖο
ἠιόνας πεδίον τε, βαθυρρείοντά τε Κάλπην
660δερκόμενοι παράμειβον, ὁμῶς δ᾽ ἐπὶ ἤματι νύκτα
νήνεμον ἀκαμάτῃσιν ἐπερρώοντ᾽ ἐλάτῃσιν.
οἷον δὲ πλαδόωσαν ἐπισχίζοντες ἄρουραν
ἐργατίναι μογέουσι βόες, περὶ δ᾽ ἄσπετος ἱδρώς
εἴβεται ἐκ λαγόνων τε καὶ αὐχένος· ὄμματα δέ σφιν
665λοξὰ παραστρωφῶνται ὑπὸ ζυγοῦ· αὐτὰρ ἀυτμή
αὐαλέη στομάτων ἄμοτον βρέμει· οἳ δ᾽ ἐνὶ γαίῃ
χηλὰς σκηρίπτοντε πανημέριοι πονέονται·
τοῖς ἴκελοι ἥρωες ὑπὲξ ἁλὸς εἷλκον ἐρετμά.
ἦμος δ᾽ οὔτ᾽ ἄρ πω φάος ἄμβροτον, οὔτ᾽ ἔτι λίην
670ὀρφναίη πέλεται, λεπτὸν δ᾽ ἐπιδέδρομε νυκτί
φέγγος, ὅτ᾽ ἀμφιλύκην μιν ἀνεγρόμενοι καλέουσιν,
τῆμος ἐρημαίης νήσου λιμέν᾽ εἰσελάσαντες
Θυνιάδος, καμάτῳ πολυπήμονι βαῖνον ἔραζε.
τοῖσι δὲ Λητοῦς υἱός, ἀνερχόμενος Λυκίηθεν
675τῆλ᾽ ἐπ᾽ ἀπείρονα δῆμον Ὑπερβορέων ἀνθρώπων,
ἐξεφάνη· χρύσεοι δὲ παρειάων ἑκάτερθεν
πλοχμοὶ βοτρυόεντες ἐπερρώοντο κιόντι·
λαιῇ δ᾽ ἀργύρεον νώμα βιόν, ἀμφὶ δὲ νώτοις
ἰοδόκη τετάνυστο κατωμαδόν· ἡ δ᾽ ὑπὸ ποσσίν
680σείετο νῆσος ὅλη, κλύζεν δ᾽ ἐπὶ κύματα χέρσῳ.
τοὺς δ᾽ ἕλε θάμβος ἰδόντας ἀμήχανον· οὐδέ τις ἔτλη
ἀντίον αὐγάσσασθαι ἐς ὄμματα καλὰ θεοῖο.
στὰν δὲ κάτω νεύσαντες ἐπὶ χθονός· αὐτὰρ ὃ τηλοῦ
βῆ ῥ᾽ ἴμεναι πόντονδε δι᾽ ἠέρος· ὀψὲ δὲ τοῖον
685Ὀρφεὺς ἔκφατο μῦθον ἀριστήεσσι πιφαύσκων·
«εἰ δ᾽ ἄγε δὴ νῆσον μὲν Ἑωίου Ἀπόλλωνος
τήνδ᾽ ἱερὴν κλείωμεν, ἐπεὶ πάντεσσι φαάνθη
ἠῷος μετιών· τὰ δὲ ῥέξομεν, οἷα πάρεστιν,
βωμὸν ἀναστήσαντες ἐπάκτιον. εἰ δ᾽ ἂν ὀπίσσω
690γαῖαν ἐς Αἱμονίην ἀσκηθέα νόστον ὀπάσσῃ,
δὴ τότε οἱ κεραῶν ἐπὶ μηρία θήσομεν αἰγῶν.
νῦν δ᾽ αὔτως κνίσῃ λοιβῇσί τε μειλίξασθαι
κέκλομαι. ἀλλ᾽ ἵληθι, ἄναξ, ἵληθι φαανθείς.»
ὣς ἄρ᾽ ἔφη· καὶ τοὶ μὲν ἄφαρ βωμὸν τετύκοντο
695χερμάσιν· οἳ δ᾽ ἀνὰ νῆσον ἐδίνεον ἐξερέοντες,
εἴ κέ τιν᾽ ἢ κεμάδων, ἢ ἀγροτέρων ἐσίδοιεν
αἰγῶν, οἷά τε πολλὰ βαθείῃ βόσκεται ὕλῃ.
τοῖσι δὲ Λητοΐδης ἄγρην πόρεν· ἐκ δέ νυ πάντων
εὐαγέως ἱερῷ ἀνὰ διπλόα μηρία βωμῷ
700καῖον, ἐπικλείοντες Ἑώιον Ἀπόλλωνα.
ἀμφὶ δὲ δαιομένοις εὐρὺν χορὸν ἐστήσαντο,
καλὸν Ἰηπαιήον᾽ Ἰηπαιήονα Φοῖβον
μελπόμενοι· σὺν δέ σφιν ἐὺς πάις Οἰάγροιο
Βιστονίῃ φόρμιγγι λιγείης ἦρχεν ἀοιδῆς·
705ὥς ποτε πετραίῃ ὑπὸ δειράδι Παρνησσοῖο
Δελφύνην τόξοισι πελώριον ἐξενάριξεν,
κοῦρος ἐὼν ἔτι γυμνός, ἔτι πλοκάμοισι γεγηθώς.
ἱλήκοις· αἰεί τοι, ἄναξ, ἄτμητοι ἔθειραι,
αἰὲν ἀδήλητοι· τὼς γὰρ θέμις. οἰόθι δ᾽ αὐτή
710Λητὼ Κοιογένεια φίλαις ἐνὶ χερσὶν ἀφάσσει.
πολλὰ δὲ Κωρύκιαι νύμφαι, Πλείστοιο θύγατρες,
θαρσύνεσκον ἔπεσσιν, Ἰήιε κεκληγυῖαι·
ἔνθεν δὴ τόδε καλὸν ἐφύμνιον ἔπλετο Φοίβῳ.
αὐτὰρ ἐπειδὴ τόνγε χορείῃ μέλψαν ἀοιδῇ,
715λοιβαῖς εὐαγέεσσιν ἐπώμοσαν, ἦ μὲν ἀρήξειν
ἀλλήλοις εἰσαιὲν ὁμοφροσύνῃσι νόοιο,
ἁπτόμενοι θυέων. καί τ᾽ εἰσέτι νῦν γε τέτυκται
κεῖσ᾽ Ὁμονοίης ἱρὸν ἐύφρονος, ὅ ρ᾽ ἐκάμοντο
αὐτοὶ κυδίστην τότε δαίμονα πορσαίνοντες.


Άφιξις εις Θυνιάδα. Εμφάνισις του Απόλλωνος.

Έτσ᾽ είπε και τα λόγια αυτοί αφήσανε τα τέτοια
και κόπιαζαν ατέλειωτα με το κουπί. Κι αμέσως
650 το Ρήβα το γοργότρεχο, το βράχο της Κολώνης
περνούσαν πλάι, κι έπειτα λίγο το μαύρο Κάβο
κι απέ απ᾽ αυτόν τις εκβολές του Φύλλι, που πιο πρώτα
ο Διψακός, του Αθάμαντα το γιο σπίτι του εδέχτη,
όταν απ᾽ τον Ορχομενόν έφευγε με το κριάρι.
655 Τον γέννησε του λιβαδιού μια νύμφη, κι η περφάνια
δεν τ᾽ άρεσε, μα μόνος του στο ρέμα του γονιού του
καθόταν με τη μάνα του τα πρόβατα βοσκώντας.
Τον άγιο τον ναό εκεινού γλήγορα και τις όχτες
του ποταμού τις διάπλατες και πέρα την πεδιάδα
κι απέ το βαθυρέματο κοιτάζοντας τον Κάλπη
660 περνούσαν, και μ᾽ ακούραστα κουπιά επροσπαθούσαν
όλη τη μέρα κι έπειτα την ήσυχη τη νύχτα.
Κι ως όταν την υγρή τη γη σκίζοντας κοπιάζουν
τα βόδια τ᾽ αργατιάρικα, κι ιδρός άμετρος στάζει
γύρω από τα λαγγόνια των, κι από το σβέρκο κάτω,
665 και στρέφουνε τα μάτια των απ᾽ το ζυγό στα πλάγια·
κι αναπνοή θερμή άφθονη βγαίνει απ᾽ τα στόματά των·
κι αυτά στη γη τα πόδια των στηρίζοντας κοπιάζουν
ολημερίς· έτσι μ᾽ αυτά κι οι ήρωες παρόμοιοι
κάτωθ᾽ έξω απ᾽ τη θάλασσα τραβούσαν τα κουπιά των.
Κι όταν τ᾽ αθάνατο το φως ακόμα δεν έχει έρθει,
670 μα κι ούτε σκοτεινή πολύ είναι η νύχτ᾽ ακόμα,
κι απλώνεται αντιφέγγισμα λεπτό μες στο σκοτάδι,
που το καλούνε χαραυγή οι ανθρώποι που ξυπνάνε,
μπήκαν σ᾽ ερημικού νησιού λιμάνι, της Θυνιάδας,
με κόπο πολυβάσανο και βγαίναν στ᾽ ακρογιάλι.
Κι απ᾽ τη Λυκία, της Λητώς ο γιος καθώς ερχόταν
675 τους φάνηκε· κι ολόχρυσες πλάγια στα μάγουλά του
σγουρές πλεξίδες σειόντανε καθώς επερπατούσε·
στ᾽ αριστερό του τ᾽ αργυρό το τόξο του κρατούσε
και κάτω από τους ώμους του, στην πλάτη του η φαρέτρα
κρεμόταν· κι απ᾽ τα πόδια του κάτωθε το νησί όλο
680 σειότανε, και τα κύματα το χέρσο πλημμυρούσαν.
Κι αυτούς θαμπάδα ανείπωτη τους έπιασε σαν είδαν·
και δεν ετόλμησε κανείς αντίκρυ να κοιτάξει
τα όμορφα μάτια του θεού· μα στάθηκαν κοιτώντας
κάτω στη γη· κι αυτός μακριά πετώντας στο αιθέρα
επήγε προς τη θάλασσα· κι αργά σαν τέτοιο λόγο
685 ο Ορφέας τους εμίλησε στους ήρωες μιλώντας.
«Εμπρός λοιπόν τ᾽ Αυγερινού τ᾽ Απόλλωνα αγιασμένο
ας πούμε ετούτο το νησί, γιατί μας φάνη σ᾽ όλους
περνώντας δώθε πρωινός· κι ό,τι έχουμε θυσία
θα κάνουμε σηκώνοντας βωμό εδώ στ᾽ ακρογιάλι.
690 Κι αν θα μας δώσει γυρισμό στη γη της Αιμονίας
άβλαφτο, τότε κατσικιών μεριά θα του καούνε.
Έτσι και τώρα με λοιβές και κνίσα παραγγέλνω
να τον ευχαριστήσουμε. Μα ευνοϊκός μας γίνε,
ευνοϊκός, ναι, βασιλιά, αφού μας φανερώθης.»
Έτσ᾽ είπε αυτός· κι εκείνοι ευτύς βωμό κατασκευάσαν
695 με μικρές πέτρες· κι άλλοι εδώ και κείθε τριγυρνούσαν
μες στο νησί κοιτάζοντας μη ιδούνε κάνα ελάφι
ή και κάνα αγριόγιδο, όπως συχνά βοσκάνε
πολλά στα δάση τα πυκνά. Κι έδωσε ο Λητοΐδης
κυνήγι· και με σεβασμόν απ᾽ όλα στο βωμό του
μεριά τού θυσιάζανε σε μπόλια τυλιγμένα
700 διπλή και όλοι Αυγερινόν Απόλλωνα τον λέγαν.
Και γύρω στο ολοκαύτωμα πλατύ χορόν εστήσαν
τον όμορφο Ιηπαίονα, Ιηπαίονα το Φοίβο
ψάλλοντας· και μ᾽ αυτούς ο γιος ο έξοχος του Οιάγρου
τραγούδι αρχίζει λυγερό με τη Βιστόνια λύρα.
705 «Πώς κάποτε στου Παρνασσού τις βραχωτές κορφούλες
με τόξα την πελώριαν εσκότωσε Δελφύνην,
παιδί ακόμα αμούστακο, που τα μαλλιά χαιρόταν.
Ελέησέ μας! Βασιλιά, πάντοτε τα μαλλιά σου
άκοπα, πάντ᾽ απείραχτα· γιατί σωστό ειναι έτσι!
710 και μόνο η ίδια η Λητώ του Κοίου η θυγατέρα
στ᾽ αγαπημένα χέρια της σου τα χαϊδεύει μέσα.
Κι οι νύμφες οι Κωρύκιες του Πλείστου οι θυγατέρες
με λόγια τον εθάρραιναν και Ιήιε φωνάζαν·
και εδώθε εβγήκε τ᾽ όμορφο εφύμνιο του Φοίβου.»
Και τότε αφού τον έψαλαν με του χορού τραγούδι,
715 μ᾽ άγιες λοιβές ορκίστηκαν, ότι θενα βοηθούνε
ένας τον άλλον πάντα τους με γνώμη ομονοιασμένη,
και βάζαν όρκο στα σφαχτά. Κι εκεί ναός ακόμα
υπάρχει της καλόγνωμης Ομόνοιας, που τον κάμαν
εκείνοι, την καλύτερη θεά τιμώντας τότε.